NË SEDILE TË PARË – Ia kushtoj nënës time. Nga Halit Citovi.

NË SEDILE TË PARË

– Ia kushtoj nënës time.

Nga Halit Citovi

Sapo kisha pirë kafenë, një burrë më afrohet:
 Doktori?
 Po, – i them.
 Më falni për shqetësimin, por kam gruan sëmurë…
E shoh me vëmendje. Me dikë më ngjasonte. I hodha sytë shenjës në mollëzën e faqes së djathtë. Ende dukej qartë. Po ajo fytyrë. Flokët i kishin rënë mjaft. Vetullat trashur dhe ca. Njëra ajo mbi syrin e djathtë, dukej më e shkurtër. Zëri po ai, i akullt. Nuk di nëse më njohu. Po tregohej i matur, njerëzor, sikur donte të shkëputej nga ajo tablo, mbase e vetme, gjithë pluhur. Ishte pjesë e së kaluarës jo shumë e largët, që mendonte se mund të ishte harruar, djegur. Mora çantën e vogël dhe bëmë nga plazhi “Tirana”… Shumë ngjarje dalin në dritën e vetëdijes dhe rastësisht, zbulohen nga myku i mungesës së modestisë dhe të duket si një rrëfim për të lehtësuar veten. Sytë nuk ia ndaja shenjës nën vetull.
 Kjo shenjë?…
 Prej vitesh, në një aksident rrugor…

* * *

Sa herë që nga kthesa e Dodës dukej ndonjë makinë, bënim drejt xhadesë me duar të ngritura lart me shpresë që të arrinim herët në qytet. Që nga sektori i minierës deri këtu, më të shumtën, e bënim në këmbë. Qëllonte që shoferët e “skodave”, nga grumbulli i pasagjerëve, nuk ndalonin fare dhe përcilleshin me të shara, ndryshe kur ngrinin supet, shenjë që nuk kishin vend, bëheshin më të urtë, në pritje për tjetër shans. Padurimi i sotëm po merrte ngjyra nervozizmi edhe nga që malit të Gurrës po i ngjitej një re e murrme. Banorët e atyre anëve e dinin mirë se prania e saj, sillte shiun aty për aty.
 E di ç’kemi ne, – foli Ganiu, – ecim, fundja deri te Mirëmbajtja. E shikon se ç’po vjen!.
Ndërkaq një bori e fortë veture na shpoi veshët dhe na trembi kur frenoi te këmbët tona.
 Hajde, more Gano! – foli burri në sedile të parë, duke nxjerr pak kokën jashtë.
Falenderuam dhe shpejtuam për në sedilet e pasme. Si i zoti i shtëpisë, ai i sediles së parë nisi bisedën duke na qarë hallin:
 Hë, mo Gano, pse kështu ju sot!?… Nejse, nejse. I ka udha këto. Kot nuk thonë se “S’ka vade udha”. Po, ele, ele, ç’thotë magazina?
 Të zakonshme, shef. Si përherë. Qefaprishës me të gjithë.
 Kudo kështu, Gano, kudo…
 E ç’të bëjë Ganiu i shkretë! Të gjithë marrin vrapin për tek NFP-ja… Edhe det të kishte qenë e shkreta magazinë, do të sosej një ditë… Pastaj bela edhe me ata të Bashkimeve Profesionale.
 Kështu, mo Gano, kështu. Sekush bën të vetën… për vete. Po ti di ta vërtitësh. Shokët janë sot. Nuk të lënë në baltë.
 Veçse nganjëherë e bëjnë baltë…
 Dhe balta bëhet tjegull e mbulon çatinë, që të mbron nga shiu, – foli me nëntekst fshatari ai i sediles së parë.
Nuk dija asgjë për të veç nga të folurit, më la përshtypjen se ishte nga jugu, nga ata të ardhur si të qarkulluar në zonat verilindore. Si bëmë edhe ca udhë, shefi u kthye ca profil duke i dalë në pah balli i gjerë e flokët të ndarë në të majtë që fshihnin një nishan mbi vetull dhe ndezi përsëri bisedën:
 Më thanë se kishte ardhur furnizim i mirë këto ditë… Për një makinë larëse, mo Gano, desha të të bija në qafë, gjene. E di se e kam korrur parcelën time, po më mbytën njerëzit e gruas në Tiranë. Të them të drejtën kam rënë ngushtë: o duhet të prish telefonin, o të prishem me time shoqe. E dinë kollaj ata…
“Gazi” rrëshqiste me shpejtësi mbi asfaltin e lagur. Stërkalat ngriheshin lart, kur përshkonim nbi gropat e mbushura me ujë. Sfondi ngjyrë plumbi bëhej gjithnjë e më i errët. Shiu po shtohej me shpejtësi. Fshirësja e xhamit rënkonte ritmikisht për të hapur gjysmërrethin e dritares së shoferit.
 Ah, çfarë shiu! – foli shoferi. Më pas shtoi: – Mirë i bën misrit, po grurit, ama…
 Ligji i të kundërta, – sikur u zgjova dhe unë, gjë që e bëri shoferin të dijë:
 Mo, Gano, ky shoku juaj, se harrova të të pyes?
 Ka ardhur tani vonë nga Durrësi. Është mjek në sektorin e minierës sonë.
 Ashtu! Gëzohem djalosh. Vetëm pak humanizëm të duhet. Dhe ke për ta parë sa i fituar do të jesh. Janë njerëz bujar në këto anë. Edhe qumësht dallëndysheje, si i thonë, ke për të gjetur. Aq më tepër se të paska ndih fati të kesh Ganon pranë. Apo jo, Gano?
 Ndërsa ky është shefi i komunikacionit në rreth, – tha Ganiu.
Përshkuam luginën, u fshehëm pas një shkëmbi e përsëri në luginë e cila ishte mbërthyer nga stuhia. Nga nënstreha e këmbëzës së urës, bëri me çape të rënduar përpara një grua e moshuar, me një dorë të ngritur lart e me tjetrën mbante një trastë bezeje. Shoferi vuri majën e këpucës mbi pedalin e frenave, hodhi vështrimin nga ai i sediles së parë dhe, si ndeshi në shikimin qortues të eprorit, nuk foli fare.
 E kishim një vend të lirë për atë nënën, s’ka gjë se ngushtohemi ca, – lëshova gjuhën pak si tepër. Shefi bëri një gjest të rrëmbyer, shprehje nervozizmi, duke gërmuar kot nëpër xhepa të xhaketës e, më pas, e prishi qetësinë:
 Hë, mo Gano, si ta lëmë? Vërtetë je në siklet, po “njëra dorë lanë tjetrën e…”. E ku i dihet dhe unë…
 Do zoti bëhet siç kam dëgjuar. Ku ta gjejmë të të kemi dhe nënkryetar komiteti, – ia gudulisi sedrën. E ku i dihet dhe unë…
 Do zoti bëhet siç kam dëgjuar. Ku ta gjejmë të të kemi dhe nënkryetar komiteti, – ia gudulisi sedrën ky intimitet i Ganiut.
Shiu vazhdonte të binte ashpër e i dendur. Një vetëtimë na parakaloi duke dredhuar me shpejtësi dhe diku, majë kodrës, dha një gjëmim të fuqishëm. Shoferi si për ta ndjerë veten me shokë, foli:
 Shiu i verës vërtetë është i shkurtër, po bën më shumë dëme.
 Doktori duhet ta dijë më mirë, – foli ai i sediles së parë me një nënqeshje të akullt në buzë. – Rrufeja godet me rrezik gjatë verës. Nga ç’dëgjojmë ne, de!.
Shoferi e uli shpejtësinë para një kthese. Mendja më rrinte te ajo gruaja me trastë në dorë nën strehë të urës. Më vinte inat sepse asnjë nuk foli më për të. As Ganiu. “E shkreta!” – fola me zë të ulët. Ganiu u bë i gjallë kur më shkeli këmbën e më hodhi një vështrim të rreptë. E pashë me habi. Ai e përsëriti veprimin duke trokitur dhe dy herë të tjera po aty. Më la të kuptoj se nuk duhet të punoja më në atë hulli. Shoferi diç nuhati përmes pasqyrës së vogël katërkëndëshe, që kontrollonte pas shpinës së tij. Kryqëzuam shikimet. Ai devijoi shpejt, duke rënduar pedalin e gazit që, vetëm vështrimi qortues i shefit, bëri korrigjimin e kilometrazhit.
Kur njerëzit nuk kanë tjetër bisedë ose duan t’i shmangen diçkaje, flasin për motin. Edhe Ganiu kështu bëri:
 Oh, çfarë shiu! Rrallë është parë kështu… Do të ishim bërë qull sonte.
 Apo nuk është dhe estrada e Durrësit, – foli ai i sediles së parë. – Ime shoqe i ka prerë biletat para tri ditësh… Dhe s’kanë faj, xhanëm! I vetmi argëtim në provinca: sporti dhe koncertet.
 Shi vere tek e fundit, – devijova nga meraku i shefit, – pushon shpejt. Po ajo plaka…
Ganiu më shpoi me bërryl e më shkeli syrin. Nuk kuptova asgjë, po i lashë shtegun çelë. Si ngjitëm maloren dhe iu afruam dyqaneve të kooperativës buzë xhadesë, Ganiu foli:
 Faleminderit, shoku shef, po ne do të zbresim këtu.
 Sikur do të vinit në qytet, apo jo?!
 Ashtu, po… doktori do të shohë një të vetin këtu afër dhe, mbase, vonojmë.
 T’ju presim?
 Faleminderit, – foli ngadalë Ganiu, po kushedi se si vjen puna…
 Mirë, mirë. Me doktorin mund t’ju zë edhe darka edhe mëngjesi. Je i fituar përherë, – dhe qeshi. Fytyra iu çel si e një aktori me buzagaz djallëzor, po nuk harroi të përsërisë: – Të lutem, mos harro atë porosinë, Gano, ë!
Shpejtuam hapat nëpër shi dhe u futëm në dyqan, që ishte mbushur plot me njerëz nga shiu. Më s’prita dhe iu derdha Ganiut:
 Ç’na bëre kështu?! Ne mezi pritnim të gjenim makinë e ti…
 Lere, më qafsh, se ta tregoj, kur të arrijmë, po kujdes se dëgjoj zhurmë makine.
Një “skodë”, me uturimë duke rënkuar nga ngarkesa, mori maloren. Rendëm e duke thirrur, gati bllokuam xhadenë. Sapo ndaloi, bëmë vrull nga të dy anët. Derën nga renda unë, ma hapi një grua e moshuar:
 Hajde, djali i nanës, se qenkeni ba qull në k’te kjamet.
Shoh Ganiun në sy. Ishte rehatuar në sedile pas shoferit dhe nuk po fliste.
 Po ti qenke vetë ujë, moj nënë! – munda t’i flas, pasi i vura dorën mbi supin e majtë.
 Ou, ç’na the, mor bir!… Nanat lagen, thahen. Janë regj ato… Pastaj na e kullotëm tonën. Bani ju mukajet shnetin…
 Shiu butë, thotë shkodrani, – hyri në bisedë Ganiu, – lag të marrë e të urtë, po ky i serti kë lag?
 Shiu lag të lagmin, bir! Edhe t’marrë edhe t’urtë, – tha gruaja në sedile të parë.
Shoferi na nisi nga një cigare për ta ndjerë veten më ngrohtë edhe në bisedë. Gruaja e sediles së parë u përkul pak dhe nga çanta e kaftë nxorri tri kokrra pjeshke të mëdha.
 Merrni, të keqen, nana. Keni ba udhë… kur njomet goja, freskohet dhe menia… Merr dhe ti, or shofer!
 Po mjaft, moj nënë! Unë mora një herë. – foli shoferi duke falenderuar.
 Nuk asht ashtu. Kur hanë të gjithë sikur shijon ma mirë.
Shoh Ganiun në sy. Sikur dukej më i qetë, i kishte ikur nervozizmi i mëparshëm, ndaj më shkrepi ta cys bisedën më tej.
 Nga të kemi, nënë?
 Nga nji katun k’tu afër.
 Po në qytet kë keni?
 Kam një mec, të martuem e me fmi. Unë rri me t’voklin në fshat, po s’më le zemra pa i pa.
 Po nuset të duan? – e pyeta, kur pashë se i pëlqente biseda.
 E si mos t’më dashkan, kur m’duen mecat?! Ç’asht ai llaf, mor bir!
Ganiun e mori frika se i kisha dhënë shumë zjarr muhabetit e s’di si do të dilte, por unë përsëri në timen, mbase për ta larguar mendjen nga moti i keq.
 Po në qytet, pse nuk shko përgjithnjë?
 Eh, ç’na the, mor biri nanes!… Ku asht qyteti për ne, plakat! – dhe mori një pamje të rëndë.
Ra heshtje. Humbi për pak çaste. “…Mjaft kam sakrifikuar duke u martuar me ty… Lashë Tiranën për ty… Po të qe kështu, një e dy prit e përcjellë lëng stërlëngu, më mirë shko dhe ti në fshat… Se në shpirt një derr katundari ke mbet…”
 Nënë, – i fola, kur pashë se mbeta shurdh, – mos bëra ndonjë gabim?
Vuri dorën mbi mbështetësen e sediles së parë dhe më pa me habi. Napa e bardhë, lidhur në dy cepat pak nën gushë, ia nxirrte të plota tiparet: ballin e gjerë, përshkuar nga brazda të lehta, hundën e drejtë e të vogël, mjekrën pak të zgjatur, në cep të së cilës kishte mbirë një qime e gjatë. Vështrimi i syve ishte zhbirues përmes mollëzave të faqeve që ruanin freski. Liroi nyjen e napës së lagur, më vështroi sikur donte të më peshonte, pastaj tha:
 Jo, more bir. S’bane ndonji hata. Na ka qëllue të gjithve të këpusim nganjëherë të pa pjek mirë.
Heshti ca, po nuk rrinte e qetë. Shtrinte dorën mbi tabaka sipër motorrit të “skodës”, prekte ç’ti zinin duart, herë fshinte xhamin me pëllëmbë, duke iu njomur gishtat, që i fshinte në çitjane mbi kupë të gjurit. U përkul mbi trastë, diçka preku e përsëri heshti. “…Nuk dua asgjë prej fshatit! Asgjë… Dua të bëj jetën time. Po të mori malli ty për ta, makinën ja ku e ke, shko në daç dhe për natë në fshat… Të gjithë kemi prindër, po…”
 Qyteti ka salltanete, bir, – tha dhe u duk sikur foli më shumë me vete.
 Po, po, – thashë.
 Ashtu, pra meci i nanës… Po, a je i martuem? Do zoti e të fal një nuse të mirë, se dhe vetë bash i mirë qenke… Veç mos harro: nanat bahen copë për fëminë. Pa le kur u fal zoti fëmi. Duhen e u hy merak ma shumë… Janë mjalti i mjaltit… U çoj dy pjeshka, i shoh, çmallem e më ze zemra karar kur vij në fshat…
Shkreptima e dytë gati sa nuk ra mbi makinën tonë. Ndjemë shurdhim të plotë. Shoferi ndaloi. Gruaja e sediles së parë i lutej zotit me zë të ulët. Ndezëm dhe nga një cigare tjetër më shumë në heshtje, më pas vijuam udhë. Si kaluam Shpellën e Arixhinjëve, në të majtë të xhadesë, një njeri ulur në asfalt, kërkonte ndihmë. Shoferi uli shpejtësinë e ndaloi. Ishim para një aksidenti. Munda të dalloj me vështirësi një “gaz” të batuar në anë të kanalit. Shoferi me Ganiun bënë vrap drejt për atje. Gruaja në sedile të parë kërkonte të na ndiqte, po në çast e ndalova. Renda dhe unë me çantën e vogël në dorë. Ai në asfalt…, shoferi i “gazit”, më drejtoi: “Atë, atë në kanal, nxirrni!” Me mundim arritëm të largonim dheun dhe të hapnim derën e të nxirrnim tjetrin, fytyra e të cilit ishte e mbuluar e tëra në gjak. Hodha sytë nga xhadeja. Shiu i kishte shkurtuar trupin, po nuk i ndalte hapat e shpejtë të gruas së moshuar. U derdh pa frymë mbi trupin e të dëmtuarit duke klith: “Shyq, biri i nanës! – dhe i fshinte gjakun mbi fashon e bardhë, e puthte në pjesën e ballit të zbuluar. I morëm përkrahësh të dy dhe i rehatuam në makinë. Shoferi stakoi rimorkion që të ecte më shpejt dhe i dha gaz sa nuk nxirrte më.
Gruaja herë pas here ofshante “Oh, medet për nanën! Ku të gjeti ty, mor bir?!” – dhe i mbante kokën mbështetur në gjoksin e vet, ku pulsonte një zemër nëne, strukur nën rroba fshatarjeje. “Shyq, bir!” – thoshte dhe i lëmonte flokët, njomur nga gjaku dhe shiu. Më pas, pa nga shoferi që luante me timonin si lodër : “Shofer, të keqen nana, mos kaq shpejt, se dhe ti dhe k’ta të dy janë djem nanash, si ky…”

Durrës, Shtator 2004.